Κυριακή, Απριλίου 10, 2016

10 περίεργες λέξεις με την κατάληξη -ισμός

Μετά από το επίθημα -ισμός και τα γλωσσικά δάνεια, ακολουθεί μια παρόμοια ανάρτηση, αυτή τη φορά όμως με τις πιο περίεργες λέξεις που έχουν αυτήν την κατάληξη!

Αφγανισμός: έννοια που επινόησαν οι δημοσιογράφοι στις ΗΠΑ κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, για να περιγράψουν την αδιαφορία του μέσου Αμερικανού πολίτη για σημαντικά γεγονότα, που όμως διαδραματίζονταν σε μακρινές περιοχές του κόσμου που μπορεί να μην γνώριζαν καν! Γι αυτό ακριβώς επιλέχθηκε το Αφγανιστάν, γιατί εκείνη την εποχή, η πλειοψηφία των Αμερικανών δεν γνώριζε σε ποια ήπειρο βρισκόταν, μερικοί δε, νόμιζαν ότι πρόκειται για κάποιο εξωτικό έδεσμα.


Πώς λέγεται εκείνο το λαογραφικό φαινόμενο που έχει να κάνει με συγκεκριμένες φράσεις, οι οποίες λέγονται σε παροιμίες και παραμύθια; Βελλερισμός! Οι παροιμίες του Αισώπου είναι βελλερισμοί, όπως και τα: "ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα" και "μια φορά κι έναν καιρό".

Λαπαλισμός: το να λέει κανείς αφελείς και και παιδιαριώδεις αλήθειες αλλά με πολλή σοβαρότητα! Για παράδειγμα: "Ο στρατηγός πέθανε. Λίγο πριν πεθάνει, ήταν ζωντανός...". Ο όρος προέρχεται επίσης από στρατηγό, τον Γάλλο La Palice, που ήταν πολύ γενναίος και αγαπήθηκε από τον κόσμο τόσο, ώστε έφτιαξε τραγούδια γι αυτόν. Ένα από αυτά όμως παραφράστηκε... και ιδού!

Μασχαλισμός: δύσκολο να σκεφτεί κανείς περί τίνος πρόκειται! Ήταν ένα έθιμο των αρχαίων Ελλήνων, κατά το οποίο οι δολοφόνοι έκοβαν από το σώμα των θυμάτων τους ορισμένα μέρη (συνήθως μύτη, αυτιά και καμιά φορά χέρια) και τα κρεμούσαν κάτω από τη μασχάλη τους, ώστε να αποφύγουν την εκδίκησή τους.

Αν είστε λάτρεις του Καντ και των φιλοσοφικών θεωριών του, τότε ο όρος ριγκορισμός, μπορεί να σας εκφράζει, καθώς σημαίνει την αυστηρή προσήλωση σε ηθικούς κανόνες και αξίες, πέρα από ιδιοτελείς σκοπούς. Προέρχεται από το rigor (λατ.) = σκληρότητα, αυστηρότητα.

Αν πάλι, η ηθική δεν είναι το παν, υπάρχει και ο όρος συβαριτισμός, από την αρχαιοελληνική πόλη Συβάρη της Σικελίας, της οποίας οι κάτοικοι ήταν ξακουστοί στον τότε κόσμο για τη χλιδή αλλά και τον έκλυτο τρόπο ζωής τους.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όποιος καταδικαζόταν για κάποιο αδίκημα, το μάθαιναν όλοι! Τον ανέβαζαν σε έναν γάιδαρο, τον περιέφεραν σε όλο το χωριό και ο κήρυκας διαλαλούσε την αιτία. Στις γυναίκες ήταν πιο σύνηθες για πράξεις μοιχείας. Και το όνομα αυτού: γιβεντισμός/γεβεντισμός/κιβεντισμός. Ίσως από τη λέξη gibet (γαλλ.) = η κρεμάλα που κρεμούσαν τους καταδίκους, αφού είχε προηγηθεί η διαπόμπευση.

Έχει τύχει να συναντήσει κανείς ένα άτομο που περιγράφει τη ζωή και τη καθημερινότητα του με λίγο... υπερβολικό τρόπο! Και γι αυτό υπάρχει όρος: ταρταρινισμός. Η διήγηση κατορθωμάτων που δεν συνέβησαν πουθενά άλλου παρά μόνο στο μυαλό αυτού που τα περιγράφει. Η προσθήκη ψεμάτων και υπερβολών στις περιγραφές. Προέρχεται από το tartarinade (γαλλ.) = κομπασμός.

Προέρχεται από την Ιταλία αλλά δεν έχει καμία σχέση με τα ζυμαρικά. Ο όρος: μακαρονισμός και η ελληνική του ονομασία είναι κοινισμός. Δηλώνει τη χρήση, στους στίχους των ποιημάτων, λέξεων από διάφορες γλώσσες και διαλέκτους με σατιρική διάθεση. Ακολουθεί παράδειγμα του Διονύσιου Σολωμού στο ποίημα "Ιατροσυμβούλιο": Είναι αρχόντισσα graziosa, είναι poi και generosa. Vera dama! - Τι γελάς; Να μου τήνε προσκυνάς.

Και τέλος, θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε όλα τα παραπάνω στον όρο: ισμισμός, που σημαίνει, δηλαδή, τη δημιουργία και τη χρήση λέξεων που τελειώνουν σε -ισμός. Προσθέτοντας την κατάληξη αυτή σε οποιαδήποτε λέξη, έχουμε ήδη έτοιμη μια καινούργια έννοια!

Εσείς ποιες λέξεις ξέρετε, με την κατάληξη σε -ισμός, που να σας προκαλούν εντύπωση;

Μπορεί να σας ενδιαφέρει:
Το επίθημα -ισμός και τα γλωσσικά δάνεια - 1ο μέρος


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *